25 маусымда президент Қасым-Жомарт Тоқаев БАҚ саласы қызметкерлерін марапаттау рәсімінде сөз сөйлеп, елде сөз еркіндігі бар деді.
«Елімізде пікір алуандығы мен сөз еркіндігі бар, ал цензураға заң жүзінде тыйым салынған. Алайда, сөз бостандығы дегеніміз жүгенсіздікке және тәртіпсіздікке жол беру деген сөз емес. Сондықтан қоғамдық пікірді өздерінің теріс пиғылына пайдаланып, медиа саласында айласын асырғысы келетіндер мына бір қарапайым қағиданы жадында ұстауы қажет: бірде-бір адам шексіз құқық иесі емес. Басқаша айтсақ, өз құқыңды білу және сақтау өзгенің құқын бұзу немесе ар-ожданын таптау деген сөз емес. Алдымызда адамдар жалған ақпараттың жетегінде кетпей, күрішті күрмектен ажыратуы үшін медиасауаттылықты барынша арттыру міндеті тұр. Қоғам қауіпсіздігі мен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету үшін жасанды интеллект технологиясының мүмкіндіктерін кеңінен пайдалану қажет, соның ішінде кез келген заңсыз ақпаратты жедел анықтау және бұғаттау жұмысын қолға алу өте маңызды. Біз Заң мен тәртіпке бағынатын ел ретінде құқықтық нигилизмге, әсірешілдікке, яғни, радикализмге және халқымыздың болмысына жат құндылықтарды насихаттау ісіне түбегейлі тосқауыл қоюымыз керек. Бұл – өте маңызды міндет», — деген президент.
Ел басшысы журналистердің жалған ақпарат таратуға қарсы күресте атқаратын рөлі жайында да айтқан.
«Заманауи технологиялар цифрлық алаңда алауыздықты әдейі ушықтыратын «ботофермалардың» пайда болуына түрткі болды. Көпе-көрінеу жалған ақпарат тарату, адамды қаралау, өтірікті шындай соғатын қауіпті құбылыс қалыптасты. Оны қазір дипфейк деп атайды. Яғни объективті фактілер эмоцияның көлеңкесінде қалып, қасақана арандатушылық туғызады. Қоғамның ынтымақ-бірлігіне сына қағып, мемлекеттік институттардың атына кір келтіру үшін жасанды интеллект құралдары қолданылады. Танымал тұлғалардың жасанды цифрлық бейнелерін түпнұсқадан ажырату мүмкін емес. Мұндай технологияларды түрлі алаяқтар мен деструктивті күштер белсенді пайдаланады», — деген президент Қасым-Жомарт Тоқаев.
Биыл сәуір айында «Шекарасыз репортерлар» (RSF) халықаралық ұйымы баспасөз бостандығының жыл сайынғы рейтингін жариялағанда Қазақстанның 100-ден 34,41 ұпай жинап, 149-орынға жылжығаны белгілі. 180 елдің арасында жүргізілген зерттеу бойынша Қазақстан 2025 жылмен салыстырғанда сегіз позицияға төмендеген. Былтыр Қазақстан сөз бостандығы бойынша 141-орында болған.
«Онлайн-жаңалықтардың сапасы жақсарғанымен, баспасөзге қысым жаңаша сипат алуда: тәуелсіз медиа өз пікірін білдіре алатын жалғыз кеңістік – интернетке бақылау күшейіп келеді»,- деп көрсетілген «Шекарасыз репортерлар» ұйымының сәуірдегі есебінде. Көршілес елдер арасында Қырғызстан 146-орында, Өзбекстан 147-орында, Тәжікстан 155-орында орналасқан. Посткеңестік елдер арасында ең нашар нәтижені Түрікменстан көрсетіп, 173-орынға (23,06 ұпай) табан тіреген. Одан сәл жоғары 23,15 ұпаймен 172-орында Ресей тұр.
Баспасөз қорғау ұйымының айтуынша, Қазақстанда журналистер заңнамалық тұрғыдағы қысым ғана емес (мысалы, Қылмыстық кодекстегі бұлыңғыр жазылған «Көрінеу жалған ақпарат тарату» бабымен қудалау), сонымен бірге аңду, қорқыту, кейбір жағдайда ұстау немесе үйқамаққа жіберу сияқты түрлі тосқауылдарға кезігіп отыр.
Қазақстан өкілдері халықаралық ұйымның бұл есебіне әрқандай бір реакция білдірмеген. Президенттің медиа қызметкерлерді марапаттау рәсімінде бұл туралы тіптен сөз қозғалған жоқ.
