Мәжіліс депутаты Ринат Зайытов көрінеу жалған ақпарат тарату істері бойынша айыпталушыларға рақымшылық беруге шақырды.
Бұл туралы ҚазТАГ агенттігі хабарлады.
«Жұмыс тобының отырыстары барысында біз көптеген пікір білдірдік, бірқатар ұсыныстар енгіздік, бірақ, өкінішке орай, оларды қолдаған құзырлы органдар табылмады, соған қарамастан біз тырыстық. Бұл жерде қандай баптар екенін және кімдер туралы айтқанымызды жайып салудың реті жоқ. Менің бұл заң жобасын талқылауға қатысуым аясындағы міндетім – осы жерде отырған барлық әріптестеріме өтініш жасау. Қазақстанда «ықпалды парламент» деген қағида бар. Ықпалды парламент – мықты президенттің факторларының бірі. Дәл осы жерде ықпалды парламенттің халықаралық аренада президентіміздің беделін көрсетуге мүмкіндігі туып тұр. Сондықтан, құрметті әріптестер, менің жалғыз сұрайтыным, бұл ішімдік ішкендерге немесе басқаларға арналған рақымшылық емес. Бізде әлеуметтік желілердегі пікірлері үшін сотталып жатқан адамдар бар. Мен барлық әріптестерімнен өтінемін, әсіресе ҚР ҚК 274-бабы (көрінеу жалған ақпарат тарату) бойынша айыпталып жатқандар рақымшылыққа ілігуі үшін бірігуді сұраймын», — деді Зайытов сәрсенбі күні өткен мәжіліс отырысында.
Айта кетейік, дәл қазіргі уақытта аталған бап бойынша ҚазТАГ агенттігінің бас редакторы Әмір Қасенов қылмыстық қудалауға ұшырап отыр. Ол бұдан алдын президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа бейнеүндеу жолдаған болатын.
Қасеновтың президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа жолдаған резонансты бейнеүндеуін 2 маусымға қараған түні ҚазТАГ бас редакторының жақын досы Елдар Жүргенов жариялады. Кейінірек, 2 маусымда адвокат Юлия Малюкова өзінің қорғауындағы Әмір Қасеновтың тергеудің әділдігі мен бейтараптығына деген сенімін жоғалтқанын хабарлады. Ал сәлден соң КазТАГ бас редакторының жұбайы Айгүл Қасенова да мәлімдеме жасады. 2 маусым күні кешке ҚазТАГ қазақстандықтардың, соның ішінде беделді журналистердің Қасеновке қолдау білдіріп жатқанын хабарлаған болатын. 3 маусымға қараған түні мәжіліс депутаты Ермұрат Бапи белгілі қазақстандық журналист Гүлжан Ерғалиеваның жазбасына қалдырған пікірінде, оның парламентшілерге айтылған сынына жауап бере отырып, Қасеновтың ісіне қатысты «жоғары кабинеттерде» қандай да бір «ФСБ-лық» (ФҚҚ) аргументтер бар екенін мәлімдеді.
Еске сала кетейік, ҚазТАГ басшылығына қатысты қылмыстық істің негізіне Freedom Finance-тағы алаяқтық салдарынан жәбірленгендердің және олардың адвокатының айғақтары алынды. 2025 жылғы 3 сәуірде олар редакцияға шағыммен хабарласып, ҚазТАГ-та келтірілген ақпарат Freedom Finance мүддесінде жарияланған деп мәлімдеді. Олар БАҚ-қа жете алмай отырғандарын және құқық қорғау органдарында, реттеушіде және президент әкімшілігінде шындыққа қол жеткізе алмай отырғандарын мәлімдеді.
Осы орайда журналистерді қорғау комитеті (CPJ) ҚазТАГ басшылығына қатысты қылмыстық іске алаңдаушылық білдірді. Сөз бостандығын қорғау жөніндегі халықаралық «Әділ сөз» қоры да елеулі алаңдаушылық танытты.
Адвокат Рена Керимованың айтуынша, жәбірленушілердің адвокаты YouTube-те жарияланған видеода тек Световой және басқаларға қатысты қылмыстық іске байланысты фактілер туралы ғана айтқан және әдейі жалған мәліметтер таратпаған. Кейін агенттіктің бас редакторы Әмір Қасенов сталиндік кезеңдегідей бүгін де адал журналистерді үнсіз қалдырудың жалғыз тәсілі қылмыстық қудалау болып отырғанын атап өтті.
ҚазТАГ басшылығына қатысты заңсыз қылмыстық қудалау дәл қазір қазақстандық және шетелдік көптеген БАҚ-тың жіті назарында тұр.
Бұдан бөлек, ҚазТАГ басшылығын парламент депутаттары, қоғам қайраткерлері және кәсіби қауымдастық өкілдері қолдады.
Қосымша айта кетсек, 10 желтоқсанда Қасенов Freedom Finance бенефициары Тимур Турловпен көзбе-көз беттестіруді талап еткенін, сондай-ақ компанияның барлық инвесторларын жауапқа шақыру туралы, қажет болған жағдайда мәжбүрлеп жеткізу туралы өтініш беруге ниетті екенін мәлімдеді.
11 желтоқсанда премьер-министрдің орынбасары, мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева ведомство заңгерлері басшылығы қылмыстық қудалауға ұшыраған ҚазТАГ халықаралық ақпараттық агенттігіне көмек көрсету жолдарын қарап жатқанын хабарлады.
Сондай-ақ адвокат Рена Керимова ҚазТАГ халықаралық ақпараттық агенттігіне қылмыстық іс туралы тергеу алдын ала хабарлаған жағдайда, мәдениет және ақпарат министрлігінің көмегі мүлдем қажет болмас еді деп санайды. Ол ҚазТАГ-қа қарсы істің манипуляция және беделді БАҚ-қа қысым көрсету әрекеті екенін де түсіндірді.
12 желтоқсанда АҚШ, Ұлыбритания және Еуропалық Одақ (ЕО) елшіліктері Матаев пен Қасеновке қатысты қылмыстық қудалау төңірегіндегі жағдайды бақылап отырғаны белгілі болды.
13 желтоқсанда ҚазТАГ қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) ҚазТАГ редакциясына Freedom Finance-тың Қостанай облысы бойынша бұрынғы директоры Руслан Какеновтің антиресейлік санкцияларды айналып өту схемасы туралы сөздеріне қатысты сұрауға жауап ретінде жалған ақпарат бергенін хабарлады. Атап айтқанда, «Фридом Финанс» АҚ-ның жауабына сілтеме жасай отырып, реттеуші Какеновтің аталған компанияда ешқашан жұмыс істемегенін мәлімдеген. Алайда Какенов жуырда Freedom Finance Қостанай облыстық филиалының бұрынғы басшысы ретінде сотталып, бес жылға бас бостандығынан айырылған. Кейін оның аты-жөнін жазуда қате кеткені – сөз Рүстем Какенов туралы екені анықталып, редакция ҚНРДА-ға жаңа сұрау жолдады.
13 желтоқсанда сондай-ақ Freedom Finance-тың барлық салымшылары ҚазТАГ-қа қарсы қылмыстық іс бойынша тергеуге шақырылып жатқаны хабарланды, ал 14 желтоқсанда ҚазТАГ ХАА-не (халықаралық ақпарат агенттігіне) қарсы қозғалған қылмыстық істе өңірлік полициялардың үйлестірілген әрекеттерінің белгілері анықталғаны белгілі болды.
15 желтоқсан күні ҚазТАГ ХАА бас редакторы Әмір Қасеновтың құқықтарын қорғаушы адвокат Ерлан Мәкенов, Freedom Finance компаниясының зардап шеккен инвесторларының өкілі, адвокат Светлана Оралбаеваны қолдады.
Осы күні, 15 желтоқсанда, АҚШ елшілігі ҚазТАГ-қа қатысты қылмыстық іс бойынша өз ұстанымын білдірді. Ал 17 желтоқсанда, Евроодақ елшілігі де ҚазТАГ ісіне қатысты өз ұстанымын жариялады.
16 желтоқсанда Қасенов қысым жасалып жатқаны туралы мәлімдеді.
17 желтоқсан күні халықаралық адам құқықтарын қорғаушы ұйымдар мәлімдеме жасап, соңғы аптада Қазақстан билігі тәуелсіз журналистер мен бұқаралық ақпарат құралдарын қудалауды тоқтатуды талап етті және журналистерге жасалып жатқан қысымды дереу тоқтатуға шақырды.
19 желтоқсан күні ҚазТАГ ақпарат агенттігінің бас директоры Әсет Матаев, бас редактор Әмір Қасенов, олардың адвокаттары және Freedom Finance ісі бойынша зардап шеккендер Астанада баспасөз мәслихатын өткізді.
23 желтоқсанда Қасенов Астанада ұсталды. Кейінірек Freedom Finance ісі бойынша зардап шеккендер оның қорғауына шықты.
24 желтоқсанда Media Qoldau құқықтық қызметінің басшысы әрі заңгер Гүлмира Біржанова бұл істің контексті елеулі алаңдаушылық тудыратынын мәлімдеді. Агенттіктің бас редакторының ұсталуына мәжіліс депутаттары да пікір білдірді.
Бұдан бөлек, сөз бостандығын қорғау жөніндегі халықаралық «Әділ сөз» қоры бас прокурор Берік Асылов пен Жоғарғы сотқа ашық үндеу жариялады.
Сонымен қатар, ҚазТАГ-тың бас редакторы өз бағанында аштық жариялағанын хабарлады, ал адвокаттары Астана қалалық уақытша ұстау изоляторының басшылығы Қасеновтың кеше жариялаған аштығы туралы оларға хабарламағанын мәлімдеді.
25 желтоқсанға қараған түні бұлтартпау шарасын таңдау жөніндегі бес сағатқа созылған соттан кейін Қасенов уақытша ұстау изоляторынан босатылып, үйқамаққа алынды, ал 25 желтоқсан күндіз журналист Михаил Козачков ҚР Қылмыстық кодексінің 274-бабы (көрінеу жалған ақпарат тарату) қызметкерлер үшін арнайы әзірленген деген пікір білдірді.
29 желтоқсанда Қасеновтың пәтерінде, оған адвокаттарды кіргізбей, сондай-ақ ҚазТАГ халықаралық ақпарат агенттігінің кеңсесінде тінту жүргізілді.
2026 жылдың 9 қаңтарында адвокат Юлия Малюкова бұрын полицияның азаптауы туралы хабарлаған Қасеновтың тарапы ішкі істер органдарының ішкі қауіпсіздік басқармасына (ІҚБ) сенімсіздік білдіргенін хабарлады.
13 қаңтарда БҰҰ-ның Қазақстанда журналистер, құқық қорғаушылар және белсенділердің қуғындалып жатқанына алаңдаулы екені хабарланған.
27 қаңтарда Алматы соты Матаевты үйқамаққа алу туралы өтінішті қарайтыны белгілі болды, ал 28 қаңтарда прокуратураның ҚазТАГ бас директорын үйқамаққа алу туралы өтінішін кері қайтарып алғаны белгілі болды.
31 қаңтарда Қасенов Астанада үйқамақта болып, жеке басын куәландыратын құжаты болмаса да, Алматы полиция бөліміне шақырылғаны хабарланған.
1 ақпанда редакция белгілі заңгер және құқық қорғаушы, Қазақстан президенті жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияның мүшесі, АҚШ мемлекеттік департаментінің халықаралық әйелдер батылдығы сыйлығының лауреаты Айман Умарова ҚазТАГ журналисттерін кәсіпкерге құрбан етуі мүмкін деген пікірді жоққа шығармағанын хабарлады.
3 ақпанда ҚазТАГ бас редакторының әйелі Айгүл Қасенова қазір Қасеновке Алматының тергеу соты шығарған үйқамақ режимін бұзуға жағдай жасалып жатқанын хабарлады. Дәл сол күні адвокат Юлия Малюкова Қасеновке қарсы арандатушылықтың ықтимал себебін айтты.
5 ақпанда ҚазТАГ ХАА Freedom Finance-тің бұрынғы топ-менеджері Темерлан Бековтың талап арызы бойынша сотта жеңіске жеткені белгілі болды. Беков «Фридом Финанстың тағы бір топ-менеджері қылмыстық іс бойынша айыпталушыға айналды» деген мақаладағы шындыққа сәйкес келмейді және ар-намысы мен іскерлік беделіне нұқсан келтіреді деп тану туралы талап-арызбен сотқа жүгінген болатын.
13 ақпанда АҚШ-тың Қазақстандағы жаңа елшісі Джули Стаффт тәуелсіз БАҚ-қа қатысты қылмыстық істердің жағдайын үнемі қадағалап отырғанын мәлімдеді.
Сол күні редакция Роскомнадзор ҚазТАГ сайтын бұғаттауды талап еткен шешімнің негізіне айналған Ресей сотына берілген талап-арыздардың артында ресейлік заңгер Дорина Данилова тұрғанын анықтады, ол өзге де істермен қатар Турлов туралы материалдарды бұғаттаумен айналысады. Атап айтқанда, ол өз талап-арызында «ҚазТАГ басшылары, олардың адвокаттары және Freedom салымшылары мәлімдеме жасады (видео)», «Адвокат Freedom Finance ісі бойынша жәбірленушілер өкілін қолдады», «Freedom Finance-тен зардап шеккендер Әмір Қасеновты қорғап сөз сөйледі» атты мақалалардың авторлығын өзіне теліген, алайда бұл материалдар шын мәнінде ҚазТАГ ақпараттық агенттігіне тиесілі.
16 ақпанда ҚазТАГ агенттігі Мәскеу қалалық соты Данилованың талап-арызына сүйене отырып, Турлов туралы мақалаларға байланысты тағы екі қазақстандық БАҚ-тың — Ulysmedia.kz және Cmn.kz сайттарын бұғаттауды талап етіп отырғанын хабарлады.
16 ақпан кешке Алматы қаласының Медеу аудандық соты Freedom Finance-тің ҚазТАГ-қа қарсы азаматтық талап арызы бойынша сот процесін жабық еткені белгілі болды.
17 ақпанда редакция Мәскеу қалалық соты Турлов туралы тағы бір мақалаға – бұл жолы «Заңгер: Турлов – бұл қазақстандықтардың ақшасын офшорға шығарып жатқан сол баяғы Мавроди» атты материалға байланысты ҚазТАГ-ты бұғаттауды талап еткенін хабарлады.
Сол күні сот Қасеновтың үйқамағын ұзартқаны белгілі болды, бұл ретте адвокат Сәлімжан Мусин көрсеткен көптеген заң бұзушылықтар ескерусіз қалды.
23 ақпанда редакция адвокат Рена Керимованың Freedom Finance компаниясының ҚазТАГ ХАА-ға қарсы азаматтық талап арызы бойынша сот шешімі алдын ала дайындалған деген әсерімен бөлісіп, нақты мысалдар келтіргені туралы жазды. Сол күні ҚазТАГ бас редакторының жұбайы Айгүл Қасенова Әмір Қасеновтың Ресей тумасы олигарх Тимур Турловтың Freedom Finance компаниясы тарапынан берілген азаматтық сотқа қатысудан бас тартқанын және судьяға сенімсіздік білдіргенін мәлімдеді.
25 ақпанда Матаев ҚазТАГ-тың олигарх Турловтың Freedom Finance салымшыларына қатысты алаяқтық схемалары туралы материалдарды жариялау арқылы біреудің «тапсырысын» орындағаны туралы тұжырымдарды жоққа шығаратын, керісінше – ҚазТАГ-тың бұл тақырыппен айналысуға бастапқыда тікелей мүдделі болмағанын растайтын видео жариялады.
7 наурызда ҚазТАГ ұлттық қауіпсіздік комитетінің (ҰҚК) төрағасы Ермек Сағымбаевтың, президент әкімшілігінің (ПӘ) басшысы Айбек Дәдебайдың және премьер-министр Олжас Бектеновтың атына шпионаж тақырыбында сауал жолдағанын хабарлаған болатын. Сауал мәтіні мен ҰҚК жауабы сілтеме бойынша қолжетімді, сондай-ақ сол жерде және ҚазТАГ Telegram-арнасында Мәскеу қалалық соты сайтының «Timur Turlov» Ресей ФҚҚ-мен (Федералдық қауіпсіздік қызметі) байланысы туралы мақаланы бұғаттауды талап еткен бетіне сілтеме берілген.
Айта кетейік, Қазақстан сотының әрекетінен кейін «Timur Turlov» Ресей ФҚҚ-мен байланысы туралы мақалаға қатысты жағдайға бұған дейін ҚазТАГ-тың бас редакторы Әмір Қасеновтың жұбайы Айгүл Қасенова назар аударған болатын.
«Соңғы апталарда біз сөз бостандығына жаппай шабуыл жасалып жатқанын көріп отырмыз. Ресей соттары арқылы олигарх Турловтың қатысы болуы мүмкін күмәнді схемалар туралы мақалаларды «тазартуға» тырысуда. Күні кеше ғана Мәскеу қалалық соты «Timur Turlov» Ресей ФҚҚ-мен байланысы туралы мақаланы бұғаттауды талап еткені белгілі болды. Ал бүгін қазақстандық сот небәрі бір минут ішінде (шамамен сонша уақыт сот «кеңесу бөлмесінде» болды) сол Турловтың құрылымдарынан ақшасын жоғалтқан салымшыларға сөз берген журналисті қамауда қалдыру туралы шешім қабылдады. Бірақ біз күресуді жалғастырамыз. Шындық біздің жағымызда. Сілтеме бойынша Әмірдің тарапынан ешқандай қылмыстық ниеттің болмағанын дәлелдейтін видео бар», — деп жазған болатын бұған дейін Қасенова өзінің әлеуметтік желідегі парақшасында.
Айта кетерлігі, Мәскеу қалалық сотының «Timur Turlov» Ресей ФҚҚ-мен байланысы туралы мақаланы бұғаттау туралы шешімі жұртшылыққа жария болғаннан кейін, ол 4 наурызда бұл шешімнің күшін жойды.
Бұған дейін редакция Ресей Федерациясының байланыс, ақпараттық технологиялар және бұқаралық коммуникациялар саласын қадағалау жөніндегі федералдық қызметі (Роскомнадзор) бас директор Әсет Матаев пен бас редактор Әмір Қасеновке қатысты қозғалған қылмыстық іс туралы материалдарға байланысты ҚазТАГ сайтын бұғаттауды талап еткенін хабарлаған еді.
Бұғаттау талабына «ҚазТАГ басшылары, олардың адвокаттары мен зардап шеккен Freedom салымшылары мәлімдеме жасады (видео)», «Адвокат Freedom Finance ісі бойынша жәбірленушілер өкілін қолдады», «Freedom Finance-тен зардап шеккендер Әмір Қасеновты қорғап сөз сөйледі» деген мақалалар себеп болған. Ресейлік тараптың фотоиллюстрацияларға ешқандай талабы жоқ – Ресей соты ойдан шығарылған және заңсыз сылтауды таңдаған: Ресей соты тергеу астындағы ҚазТАГ ХАА басшылығы – Матаев пен Қасеновтың, олардың адвокаттары мен Freedom Finance-тың зардап шеккен салымшыларының қатысуымен өткен баспасөз конференциялары мен басқа да сөз сөйлеулердің фактілерін «авторлық құқықты бұзу» деп есептеген. Аталған контентке авторлық құқықтар ҚазТАГ агенттігіне, оның адвокаттарына және журналистерді қолдап сөйлеген Freedom Finance-тың зардап шеккен салымшыларына тиесілі, бірақ бұл Ресей сотының заңсыз шешім шығаруына және осы негізде Роскомнадзордың қазақстандық хостинг-провайдерден қазақстандық БАҚ сайтын «авторлық құқықтарды» бұзды деген желеумен бұғаттауды талап етуіне кедергі болмады. 7 ақпанда Ресейдің алдағы айларда Еуразиялық экономикалық одақ желісі бойынша келісім арқылы Қазақстандағы сайттарды бұғаттау құқығына ие болуы мүмкін екені белгілі болды – бұғаттауға қазақстандық сайттар тарапынан «авторлық құқықтарды бұзды» деген жалған айыптаулар себеп болуы мүмкін.
12 наурызда ҚазТАГ Freedom Finance бенефициары – Ресей тумасы миллиардер Тимур Турловтың есімі салымшыларға қарсы алаяқтық туралы шулы іс бойынша сот процесінде аталғанын хабарлады. Ол кезде сотта басқа да жәбірленушілер алаяқтық ісі бойынша Световоймен бірге Freedom Finance компаниясының өзі де жауапкершілікке тартылуы тиіс екенін айтқан.
20 наурызда Әсет Матаев екі ай мерзімге қамауға алынды.
22 наурызда ҚазТАГ-тың бас редакторы Әмір Қасеновтың үй қамағы тағы да ұзартылды.
23 наурызда ақпарат агенттігі Солтүстік Қазақстан облысындағы сот Freedom Finance заңгерлерінің ҚазТАГ-тың компанияның бұрынғы топ-менеджері Виталий Световойға қатысты алаяқтық деректері бойынша қылмыстық іс жүргізіліп жатқан сот процесін жариялау құқығын шектеу туралы өтінішін қанағаттандырудан бас тартқанын хабарлады. Осы күні Freedom Finance компаниясының бұрынғы топ-менеджері Виталий Световойдың үстінен қозғалған қылмыстық іс бойынша жәбірленуші ретінде танылған салымшы Сергей Гирш Петропавлдағы сотта келісімшартты компания кеңсесінде жасасқанын, ал шоттың Белиз офшорлық аймағында ашылғанын, бұл келісімшартпен бекітілгенін мәлімдеді.
27 наурызда мәжіліс депутаты Азат Перуашев соңғы оқиғалар Қазақстан Қылмыстық кодексінің 274-бабын (көрінеу жалған ақпарат тарату) декриминализациялау мәселесін өзектендіріп отыр деген пікір білдірді.
28 наурызда адвокат Рена Керимова Әсет Матаевтың карантинге орналастырылғанын хабарласа, адвокат Сәуле Қобжанова оның қамауға алынуын азаптаумен теңестірді.
30 наурызда Матаевтың үйқамаққа ауыстырылғаны белгілі болды.
8 сәуірде адвокат Юлия Малюкова ҚазТАГ ХАА бас редакторы Әмір Қасеновке жасалған азаптау туралы шағым президент әкімшілігіне жолданғанын хабарлады.
2 маусымда Турловтың АҚШ-тың бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясынан (SEC) ресми ескерту алғаны белгілі болды.
