Адам құқықтары үшін халықаралық серіктестік (IPHR), адам құқықтары мен заңдылықты сақтау жөніндегі Қазақстан халықаралық бюросы (АҚмЗСЖҚХБ), Орталық Азиядағы адам құқықтары жөніндегі қауымдастық (ОААҚҚ) және Түркіменстанның адам құқықтары жөніндегі бастамасы (ТАҚБ) өңір бойынша өзгеше ойлайтындарды тұншықтыру, азаматтық кеңістікті шектеу және цифрлық салада ақпаратқа қолжетімділікке кедергі келтіру шараларының күшеюіне алаңдаушылық білдіріп, мәлімдеме жасады.
Бұл туралы ҚазТАГ агенттігі хабарлады.
«Біз Орталық Азия елдерінің үкіметтерін адамдық өлшем аясындағы міндеттемелерін орындауға, онлайн пікір білдіруге қарсы бағытталған заңнаманы теріс пайдалануды тоқтатуға, азаматтық қоғам өкілдерін қудалау мен қорқытуды доғаруға және цифрлық кеңістіктің ашық, қауіпсіз әрі қолжетімді болуын қамтамасыз етуге шақырамыз. Журналистерді, блогерлерді және құқық қорғаушыларды олардың онлайн-қызметі үшін қудалаудан қорғау үшін нақты қадамдар жасау қажет», — делінген құқық қорғау ұйымдарының бүгін АҚмЗСЖҚХБ сайтында жарияланған бірлескен мәлімдемесінде.
Құқық қорғау ұйымдарының пікірінше, техникалық шектеулер мәселені одан әрі ушықтыруда: кибершабуылдар, сайттарды бұғаттау және интернетті өшіру азаматтық қоғам мен тәуелсіз БАҚ-тың қызметіне кедергі келтіреді.
«Әлеуметтік желілердегі контентке шағымдану тетіктерін теріс пайдаланудың артуы өте алаңдатарлық құбылысқа айналуда. Қоғамдастық ережелерін бұзу туралы үйлестірілген және негізсіз шағымдар тәуелсіз аккаунттардың тоқтатылуына немесе жойылуына әкеп соғады. Қазақстанда соңғы айларда БАҚ, ұйымдар, журналистер мен блогерлер ойдан шығарылған және, шамасы, үйлестірілген шағымдардан кейін аккаунттарының немесе контенттерінің бұғатталғанын не жойылғанын хабарлауда», — деп көрсетілген мәлімдемеде.
Өз мәлімдемесінде халықаралық ұйымдар бірқатар қазақстандық журналистерге – «жалған» ақпарат таратты деген айыппен үйқамақта отырған ҚазТАГ бас редакторы Әмір Қасеновке, Orda.kz бас редакторы Гүлнар Бажкеноваға, журналист Ботагөз Омароваға қатысты қылмыстық істерге назар аудартқан. Сондай-ақ журналист Лұқпан Ахмедьяровқа қатысты қылмыстық тергеу де атап өтілген.
Құқық қорғаушылар Орталық Азия елдерінің үкіметтеріне цифрлық құралдар мен заңнаманы теріс пайдалануды тоқтату үшін нақты қадамдар жасауды, ал ЕҚЫҰ-ға мүше басқа мемлекеттерге бұл күш-жігерді белсенді қолдауды ұсынады.
Сонымен қатар, құқық қорғаушылардың айтуынша, әлеуметтік желі платформалары өздерінің саясаты, модерация тәжірибесі және бизнес-шешімдері заңды пікір білдіруді немесе ақпаратқа қолжетімділікті тұншықтыруға ықпал етпейтініне кепілдік беруі тиіс.
Өз мәлімдемесінде IPHR, АҚмЗСЖҚХБ, AHRCA және TIHR Орталық Азия елдерінің үкіметтерін, соның ішінде: онлайн пікір білдіргені үшін жазалау мақсатында қылмыстық заңнаманы қолданудан бас тартуға және жалған ақпарат тарату, жала жабу және арандатушылық туралы ережелер сияқты бұлыңғыр тұжырымдалған құқық бұзушылықтарды толық декриминализациялауға; онлайн-контентті кез келген шектеудің, соның ішінде сайттарды бұғаттау мен платформаларды жабудың заңды болуын және тәуелсіз сот бақылауына жатуын қамтамасыз етуге; интернетті өшіруден бас тартуға және үзіліссіз қолжетімділікті, соның ішінде жария жиналыстар мен дағдарыстық жағдайлар кезінде қамтамасыз етуге; тәуелсіз БАҚ пен азаматтық қоғам өкілдеріне бағытталған кибершабуылдар мен цифрлық араласудың басқа да түрлерін тергеуге және олардың алдын алуға шақырады.
Сондай-ақ құқық қорғаушылар контентті модерациялау және аккаунттарды жою туралы шешімдердің адам құқықтары саласындағы халықаралық стандарттарға негізделуін қамтамасыз етуді және мемлекеттік лауазымды тұлғаларды немесе саясатты сынауды қоса алғанда, заңды пікір білдіруді шектеуге бағытталған үйлестірілген шағымдар немесе үкіметтердің тікелей сұраулары бойынша әрекет етуден бас тартуды сұрайды.
Мәлімдемеде шағымдану және хабарлау тетіктерін теріс пайдалануға қарсы кепілдіктерді күшейту жайлы да айтылған.
