29 тамызда Конституцияның 30 жылдығына орай сөйлеген сөзінде Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев экс-президент Нұрсұлтан Назарбаевтың “табанды еңбегін” атап өтті.
“Конституция туралы айтқанда, тұңғыш Президент Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың табанды еңбегіне әділ баға беру қажет. Ол Конституция қабылданған кезде мемлекет басшысы ретінде шешуші рөл атқарды,”- деген президент Тоқаев.
Азаттықтың хабарлауынша, Қанды Қаңтар оқиғасынан кейін Назарбаевты сынағандай болған Тоқаев кейінгі мәлімдемелерінде бірінші президенттің «жағымды қырларын» жиі айтатын болған. Биыл 6 шілдеде Назарбаев 85 жасқа толған шақта оған жіберген құттықтауында Тоқаев бірінші президенттің “тарихи рөліне” тоқталып, оның “жаңа дәуірдегі қазақ мемлекеттілігінің бастауында тұрғанын” атап өткен.
Жұма күнгі шарада сөйлеген сөзінде Тоқаев 30 жылда “түрлі себеппен Ата заңға 6 рет түзету енгізілгенін” айтып, үш жыл бұрынғы референдум нәтижесінде Конституцияға енген өзгерістерді “ең бастысы” деп атады. Соның нәтижесінде билік тармақтарында тепе-теңдік пен өзара тиімді байланыс орнағанын жеткізді. Бұған қоса, парламентте түрлі саяси партиялардың пайда болуын, аралас сайлау жүйесін атап өтті.
“Биылдан бастап аудан және облыстық маңызы бар қала әкімдерін халық тікелей сайлайтын болды. Бұл Орталық Азия аймағында бұрын-соңды болмаған тәжірибе,”- деді ол.
Қазақстанда 1993 жылғы алғашқы негізгі заңның орнына 1995 жылы жаңа Конституция қабылданып, оның өзі алты рет (1998, 2007, 2011, 2017, 2019 және 2022 жылдары) өзгеріп үлгерді. 2022 жылы 5 маусымда өткен референдумнан кейін Конституциядағы 33 бапқа 56 толықтыру енгізілді. Өзгерістер 1995 жылы таратылған Конституциялық сотты қайта құру, президентке саяси партияға мүше болуға, ал оның жақын-туыстарына саяси және квазимемлекеттік секторда лауазымды қызмет атқаруға тыйым салу, парламент құрамы мен жұмысы және сайлау жүйесін өзгерту, саяси партияларды тіркеу, өлім жазасына тыйым салу мен жерге меншік түрі секілді мәселелерді қамтиды. Билік бұл өзгерістерді президент билігін әлсіретіп, парламент құзыретін арттыратын реформа деп дәріптеуге тырысты. Алайда сарапшылардың айтуынша, атқарушы билікпен қоса, парламент пен сотты президент толық бақылауында ұстайтын жүйе өзгерген жоқ.
Қазақстанды совет кезеңінен бастап 30 жылға жуық үздіксіз басқарған Нұрсұлтан Назарбаев 2019 жылы наурызда президент өкілетін мерзімінен бұрын доғарып, өз орнына көп жылғы серігі, сол кезде сенат төрағасы болып отырған Қасым-Жомарт Тоқаевты президент етіп қалдырған. Тоқаев жаңа қызметтегі алғашқы шешімімен мемлекет астанасының атауын бірінші президенттің құрметіне Нұр-Сұлтан етіп өзгерткен. Тек 2022 жылғы Қанды Қаңтар оқиғасынан кейін Назарбаевтың бірқатар артықшылықтары жойылып, оның жеке басын дәріптеу үрдісі тыйыла бастады, сондай шаралардың бірі ретінде мемлекет астанасына бұрынғы атауы қайтарылған.
