Елімізде кино саласының соңғы жылдардағы дамуы шынайы мәдени жаңғыру кезеңіне қадам басқанын көрсетеді. Бірнеше онжылдықтар бойы отандық кино әлемдік кинематографтың үлкен шедеврлерінің көлеңкесінде қалып келді, алайда қазіргі таңда біз осы саланың сапалық жаңа деңгейге көтерілгенін көруде.
Бұл өзгерістер тек Қазақстанның мәдени өмірінің бір бөлігі ретінде ғана емес, сонымен бірге еліміздің халықаралық аренадағы бейнесін қалыптастыруда маңызды рөл атқарып отыр. Қазақстан киносының алға жылжуы осы салаға мемлекеттік қолдаудың артуы, жаңа шығармашылық жобалардың іске қосылуы және халықаралық деңгейде танылуы арқылы жаңа перспективаларға жол ашты.
Қазақстан киносының өркендеуіне ықпал еткен басты факторлардың бірі — мемлекеттің мәдени индустрияны қолдауы. 2011 жылы қабылданған Кино туралы заң кинематографияны дамытуға құқықтық негіз жасады, бұл өз кезегінде өндірістік процестерді жеделдетті. Осы заң арқылы фильм өндірісіне арналған гранттар мен субсидиялар көбейіп, кинематографистердің шығармашылық еркіндігі артты. Бұл кезеңнің маңызды ерекшелігі — еліміздегі кинематографиялық инфрақұрылымның жаңаруы. Заманауи киностудиялар, пост-продакшн студиялары, шығармашылық мамандарды даярлайтын оқу орындары ашылды, олар киноөнерінің сапасын арттыруға өз үлестерін қосуда.
Бұдан бөлек, Қазақстанда кинотеатрлар желісінің кеңеюі мен жаңа онлайн платформалардың құрылуы ұлттық киноға қолжетімділікті арттырып, отандық фильмдерге сұраныс туғызды. Осы орайда, цифрлық дәуірдің мүмкіндіктерін пайдалану — өте маңызды кезеңдердің бірі болды. Онлайн стриминг платформалары Қазақстан фильмдерін әлемдік аудиторияға танытуға ықпал етіп, біздің кинематографияның шекарасын кеңейтті. Бұл даму тенденциясы Қазақстан киносының жаһандық деңгейде танылуына маңызды негіз қалайды.
Қазақстанның кино әлемінде халықаралық кинофестивальдерге қатысуы — бұл еліміздің киноөнерінің дамуына үлкен серпін берді. Мысалы, «Айка» (2018) фильмі режиссер Сергей Дворцевойдың еңбегі ретінде Канн кинофестивалінде үлкен бағаға ие болды. Әлеуметтік тақырыптарды қозғай отырып, фильм халықаралық сыншылар арасында үлкен қызығушылық туғызып, Қазақстанның кино әлеміндегі жаңа бетбұрысын танытты. Бұл фильм Қазақстан киносының жаңа кезеңін бастап, халықаралық аренада еліміздің мәдениетін танытуда маңызды қадам болды.
Дәл сол сияқты, «Томирис» (2019) фильмі режиссер Ақан Сатаевтың қолтаңбасымен тарихи эпопея ретінде кең танымалдыққа ие болды. Киноның жоғары сапасы мен шығармашылық тәсілдері, сондай-ақ Қазақстанның тарихын әлемге танытуы бұл фильмді ерекше етіп көрсетеді. «Томирис» секілді фильмдер отандық киноның деңгейін арттырып, Қазақстанды әлемдік киноиндустрияда маңызды ойыншы ретінде танытты.
Қазіргі таңда Қазақстан киносының халықаралық мойындалуы тек фильмдердің сапасымен ғана емес, сондай-ақ бірлескен халықаралық жобалардың аясында жүзеге асуда. Бірлескен кинопроектілер отандық киноөнерге жаңа тәжірибе алып келіп, шетелдік инвестицияларды тартуға мүмкіндік береді. Бұл бағыттың дұрыс жолға қойылуы Қазақстанның кино өндірісін жаңа сапалық деңгейге көтеріп, әлемдік стандарттарға жақындауға септігін тигізеді.
Сондай-ақ, кино өндірісі аймақтық дамуға ықпал етеді. Түсірілімдер көбінесе түрлі өңірлерде ұйымдастырылып, жергілікті туризмді дамытуға, жергілікті мәдениет пен дәстүрлерге деген қызығушылықты арттыруға мүмкіндік береді. Әлемдік кино индустриясына енді ғана қадам басып отырған Қазақстанның фильмдері осы саланы әрі қарай дамытуға мүмкіндік береді.
Алайда, бұл процестермен қатар әлі де шешімін күткен мәселелер бар. Бюджеттік шектеулер, кәсіби кадрлар тапшылығы және шетелдік инвесторларды тартудағы қиындықтар — осы салада кездесетін негізгі кедергілер. Бірақ әр жаңа фильм мен жобаның шығуы, оның халықаралық деңгейде мойындалуы Қазақстан киносының дұрыс бағытта дамып келе жатқанын көрсетеді. Сондықтан да, кино индустриясын дамытуға қосымша инвестициялар құю, инфрақұрылымды жақсарту және талантты кинематографистерді қолдау елімізге зор экономикалық және мәдени пайда әкеледі.
Қазақстан киносы бүгінде тек өзінің ұлттық мәдениетін дамытуға ғана емес, сондай-ақ халықаралық аренада мәдени дипломатияның маңызды құрамдас бөлігіне айналып отыр. Бұл процесс еліміздің кино мен мәдениетінің дамуына ғана емес, елдің жаһандық сахнадағы ықпалына да өз үлесін қосады.
Асхат Мұсабай
режиссер
